|
|
Rượu thuốc - Thuốc rượu
Tác giả: Dương Trọng Hiếu  Thuốc của YHCT được khai thác từ 3 nguồn: thực vật (cây, hoa, lá, rễ, củ), từ động vật: (thịt, xương, da, sừng, vẩy….) và từ khoáng chất (chu sa, thần sa, thạch cao, hoạt thạch, thủy ngân, thạch tín…); Có các phần bào chế nhằm làm tăng tác dụng tốt và giảm thiểu tác dụng không có lợi cho người dùng, giúp đưa thuốc vào những bộ phận nhất định, đạt các yêu cầu của thầy thuốc đặt ra để phòng bệnh hay chữa bệnh. Do đó, thuốc YHCT có nhiều dạng bào chế như: cao, đan, hoàn, tán, thuốc thang sắc uống, thuốc rượu, rượu thuốc. Ở bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về thuốc rượu và rượu thuốc.
Rượu thuốc là gì?
Rượu đã có từ mấy ngàn năm nay, được dùng trong cung đình, lễ hội, cúng tế và các dịp cưới hỏi, giỗ chạp... trong gia đình. Thấy được tác dụng của rượu nên người xưa đã phối hợp thêm với thuốc để dùng chữa bệnh. Có loại rượu dùng để cấp cứu như rượu phụ tử, nhục quế.
Rượu thuốc tức là dùng rượu để chiết suất thuốc và dẫn thuốc trong cơ thể.
Ngày xưa, làm rượu thuốc rất đơn giản, cứ một nắm xương bồ, rửa sạch ngâm rượu thì thành rượu xương bồ; Một nắm hoa kim cúc ngâm rượu thành rượu kim cúc; Dăm con tắc kè làm thịt phơi khô, ngâm rượu thành rượu tắc kè... Sau dần, các vị thuốc để ngâm rượu ngày càng nhiều và càng có nhiều loại quí. Các triều vua đều có những công thức riêng và gọi là vương tửu. Thời Minh Mạng có rượu Minh Mạng..., và đến nay thì đã có vô số loại rượu thuốc, không thể kể hết được.
Nguyên tắc ngâm rượu thuốc
Rượu ngâm thuốc phải là rượu mạnh, tối thiểu là 450 cồn, rượu quá nhạt không có khả năng chiết suất trong thuốc. Có thể thử độ mạnh của rượu bằng cách nhúng que có quấn bông vào rượu, nếu đốt cháy là rượu mạnh.
Tuy vậy rượu mua về hay rượu mới nấu không nên dùng ngay bởi chất aldehid còn cao có thể gây độc. YHCT chia ra rất nhiều loại thuốc, có thuốc để chữa nhức mỏi xương khớp như: thiên niên kiện, xuyên khung, ngưu tất, bạch chỉ, độc hoạt, khúc khắc, khương hoạt, rắn... Có vị thuốc để bổ máu như đương qui, hà thủ ô, kỷ tử, thục địa, quả dâu... Có vị bổ thận (Thận theo y lý Đông y) như đỗ trọng, ba kích, ích trí nhân, thỏ ty tử, kim anh, khiếm thực, tắc kè, nhung hươu, tục đoạn, dâm dương hoắc, rễ cau. Có thứ để an thần bổ ngủ như: Long nhãn, táo tàu, hạt sen, viễn chí, hà thủ ô. Có thuốc bổ khí như mạch môn, hoàng kỳ, nhân sâm. Có thứ để kiện tỳ, ăn ngon miệng như bạch truật, hoài sơn, hạt sen. Ngoài ra mỗi tỉnh, mỗi miền lại sáng chế ra loại rượu riêng. Có thứ làm cho rượu có vị chua như: sơn tra, sơn thù, kim anh, bạch thược... Có thứ làm rượu tăng vị ngọt như long nhãn, thục địa, đại táo, cam thảo, la hán, cỏ ngọt...
Đa số động vật ngâm rượu đều có vị tanh như: Bìm bịp, rắn, trăn, tắc kè, mật gấu...
Việc phối hợp với các vị thuốc để ngâm rượu cũng là một nghệ thuật, cần kết hợp y lý với sở thích.
Thuốc rượu
Thuốc rượu là rượu để chiết suất thuốc dùng ngoài, không uống, có nhiều nơi gọi là “Cồn xoa bóp”. Thuốc rượu thường dùng loại rượu có độ cồn mạnh hơn 60-700, không cần độ rượu tinh khiết (Có 2 loại cồn là cồn công nghiệp và cồn dùng để xoa bóp, có thể sử dụng cả hai).
Các thuốc để ngâm thường là những vị có nhiều tinh dầu, vị nóng, ấm như: hồi, quế, phụ tử, gừng, ô đầu, tinh dầu bạc hà, màng tang, long não...; Cũng có khi dùng các vị thuốc hạ huyết phá ứ như hồng hoa, địa liền, xuyên khung, huyết giác, kê huyết đằng, nhũ hương, mộc dược...
Để rửa và bôi các vết thương phần mềm, chấn thương sưng đau, có thể dùng các thuốc sau: hoàng liên, hoàng bá, hoàng cầm, xuyên khung, bạch chỉ, nghệ, mật gấu.
Để chữa sưng đau răng lợi, có thể dùng các vị đại hồi, tế tân, bạch chỉ, rễ tranh, hoàng liên...
Cần lưu ý: Để đạt hiệu quả cao việc sử dụng nồng độ rượu, phối hợp liều lượng với các vị thuốc là một nghệ thuật của thầy thuốc.
PGS.TS Dương Trọng Hiếu
Bệnh viện y học cổ truyền trung ương
|
|
|